Gwarancja i rękojmia stanowią dwie strony tego samego medalu – służą ochronie praw konsumenta, który dokonał zakupu towaru. Pomimo tego, pomiędzy tymi obiema instytucjami zachodzą znaczące różnice. Jakie?

Rękojmia – nowe przepisy

Na wstępie zaznaczyć trzeba, że od 1 stycznia 2023 roku w zakresie przepisów regulujących instytucję rękojmi zaszła fundamentalna zmiana. W tym dniu weszła w życie ustawa, na podstawie której wszelkie uprawnienia konsumenta z tego tytułu zostały przeniesione z Kodeksu cywilnego do ustawy o prawach konsumenta, przyjmując również inny kształt niż dotychczas. Oznacza to, iż przepisy tego pierwszego aktu prawnego regulują zasady „reklamowania” nabytego towaru tylko i wyłącznie pomiędzy przedsiębiorcami, a więc osobami prowadzącymi działalność gospodarczą.  

Rękojmia – czym jest?

Pojęcie „rękojmia” oznacza ustawową odpowiedzialność sprzedawcy wobec nabywcy towaru z tytułu jego niezgodności z zawartą umową, a więc w sytuacji, w której dotknięty on jest wadami.

Kiedy towar jest zgodny z umową?

Ma to miejsce wówczas, gdy jego cechy odpowiadają jej postanowieniom, a w szczególności:

• opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność i funkcjonalność, a w odniesieniu do towarów z elementami cyfrowymi – również kompatybilność, interoperacyjność i dostępność aktualizacji,
• przydatność do szczególnego celu, do którego jest potrzebny konsumentowi, o którym konsument powiadomił przedsiębiorcę najpóźniej w chwili zawarcia umowy i który przedsiębiorca zaakceptował.

Aby doszło do uznania, iż sprzedany towar jest zgodny z umową, musi on:

• nadawać się do celów, do których zazwyczaj używa się towaru tego rodzaju, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, norm technicznych lub dobrych praktyk,
• być dostarczany z opakowaniem, akcesoriami i instrukcjami, których dostarczenia konsument może rozsądnie oczekiwać,
• być takiej samej jakości jak próbka lub wzór, które przedsiębiorca udostępnił konsumentowi przed zawarciem umowy, i odpowiadać opisowi takiej próbki lub takiego wzoru,
• występować w takiej ilości i mieć takie cechy, w tym trwałość i bezpieczeństwo, a w odniesieniu do towarów z elementami cyfrowymi – również funkcjonalność i kompatybilność, jakie są typowe dla towaru tego rodzaju i których konsument może rozsądnie oczekiwać.

Rękojmia – czas trwania ochrony

Podkreślić trzeba, iż przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili jego dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tego momentu.

Jedyne wyjątki od powyższej zasady zachodzą, gdy:

• termin przydatności towaru do użycia, określony przez przedsiębiorcę, jego poprzedników prawnych lub osoby działające w ich imieniu, jest dłuższy,
• przedsiębiorca podstępnie zataił istniejącą wadę towaru.

Rękojmia  – uprawnienia konsumenta

Zasadniczym uprawnieniem konsumenta, w razie niezgodności towaru z umową, jest możliwość zgłoszenia żądania jego:

• naprawy lub
• wymiany.

Zaznaczyć trzeba, że sprzedawca może nie zastosować się do żądań kupującego tylko w przypadku, gdy doprowadzenie do zgodności towaru z umową w sposób wybrany przez konsumenta jest niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów.  

Dokonanie naprawy lub wymiany powinno nastąpić na koszt przedsiębiorcy w rozsądnym czasie od chwili, w której został on poinformowany przez konsumenta o braku zgodności towaru z umową, i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta, przy odpowiednim uwzględnieniu specyfiki towaru oraz celu w jakim został nabyty.

Podkreślenia wymaga fakt, iż konsument może również złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, gdy:

• przedsiębiorca nie doprowadził lub odmówił doprowadzenia towaru do zgodności z umową,
• brak zgodności towaru z umową jest na tyle istotny, że uzasadnia obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy bez uprzedniego skorzystania z możliwości jego naprawy lub wymiany,
• z oświadczenia przedsiębiorcy lub okoliczności wyraźnie wynika, że nie doprowadzi on towaru do zgodności z umową w rozsądnym czasie lub bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta.

Możliwość odstąpienia od umowy nie dotyczy wypadków, gdy brak zgodności towaru z umową jest nieistotny, co jednak musi udowodnić sprzedawca. Obniżona cena musi z kolei pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość towaru niezgodnego z umową pozostaje do wartości towaru zgodnego z umową. Obowiązki sprzedawcy muszą zostać wykonane nie później niż w terminie 14 dni od daty:

• otrzymania oświadczenia konsumenta o obniżeniu ceny,
• otrzymania towaru lub dowodu jego odesłania.

Bardzo ważne jest, iż obecnie sprzedawca ma jedynie 14 dni na rozpatrzenie reklamacji konsumenta. Jeśli tego nie zrobi, uznaje się automatycznie, że została ona rozpatrzona na korzyść tego ostatniego.

Gwarancja – co to takiego?

Gwarancja stanowi dobrowolne oświadczenie przedsiębiorcy dotyczące odpowiedniej jakości towaru. Nosi on nazwę „gwaranta” i może nim być:

• producent,
• importer,
• dystrybutor lub
• sprzedawca.

Musisz wiedzieć, że zakres i zasady odpowiedzialności gwaranta są wskazane w dokumencie gwarancyjnym, która pod względem prawnym ma formę oświadczenia. Określa on obowiązki gwaranta i uprawnienia kupującego w przypadku, gdy rzecz sprzedana nie ma właściwości, które zostały w nim określone.

Gwarancja na ogół przybiera postać pisemnego dokumentu, może ona jednak również  udzielona na innym trwałym nośniku, na przykład płycie CD, a nawet w reklamie.

Dokument gwarancyjny wydawany jest przez sprzedawcę kupującemu wraz z rzeczą sprzedaną.

Podkreślić trzeba, że jeżeli w gwarancji inaczej nie zastrzeżono, odpowiedzialność z jej tytułu obejmuje tylko wady powstałe z przyczyn tkwiących w sprzedanej rzeczy.

Gwarancja – obowiązki gwaranta

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, obowiązki gwaranta mogą w szczególności polegać na:

• zwrocie zapłaconej ceny,
• wymianie rzeczy bądź jej naprawie oraz zapewnieniu innych usług, przy czym ich warunki nie mogą być mniej korzystne dla kupującego, niż wynikające z przepisów o reklamacji.

Gwarancja – termin ochrony

Termin gwarancji zależy od woli gwaranta. Zgodnie jednak z obowiązującymi przepisami, jeśli nie został zastrzeżony inny termin gwarancji, wynosi on dwa lata licząc od dnia, kiedy rzecz została wydana kupującemu.

Gwarant jest obowiązany wykonać swoje obowiązki w terminie określonym w treści oświadczenia gwarancyjnego. Jeżeli nie został on wskazany, powinno to nastąpić niezwłocznie, ale nie później niż w terminie czternastu dni, licząc od dnia dostarczenia rzeczy przez uprawnionego z gwarancji.

Jeżeli w wykonaniu swoich obowiązków gwarant dostarczył uprawnionemu z gwarancji zamiast rzeczy wadliwej rzecz wolną od wad albo dokonał istotnych napraw rzeczy objętej gwarancją, termin gwarancji biegnie na nowo od chwili wykonania przez niego tych obowiązków.

W innych wypadkach termin gwarancji ulega przedłużeniu o czas, w ciągu którego wskutek wady rzeczy objętej gwarancją uprawniony z gwarancji nie mógł z niej korzystać dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana.

Wzajemna zależność pomiędzy rękojmią a gwarancją

Musisz wiedzieć, że rękojmia oraz gwarancja to odrębne i zupełnie od siebie niezależne instytucje prawne.

W związku z powyższym, kupujący może wykonywać uprawnienia z tytułu niezgodności rzeczy sprzedanej z umową niezależnie od uprawnień wynikających z gwarancji. Co więcej, wykonanie uprawnień z gwarancji nie wpływa na odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi.

Powinieneś jednak pamiętać, że w razie wykonywania przez kupującego uprawnień z gwarancji bieg terminu do wykonania uprawnień z tytułu rękojmi ulega zawieszeniu z dniem zawiadomienia sprzedawcy o wadzie. Biegnie on dalej od dnia:

• odmowy przez gwaranta wykonania obowiązków wynikających z gwarancji albo
• bezskutecznego upływu czasu na ich wykonanie.

Jakie są główne różnice między rękojmią a gwarancją?

Pomiędzy rękojmią a gwarancją zachodzą znaczne różnice pod względem konstrukcji prawnej. Do najważniejszych z nich należą:

• reklamacja wynika z przepisów samego prawa i jako taka jest obowiązkowa, podczas gdy gwarancja jest całkowicie dobrowolna i zależy od woli gwaranta,
• uprawnienia kupującego z tytułu rękojmi wynikają z niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, zaś gwarancja z jej niezgodności z zapewnieniami gwaranta zawartymi w odrębnym dokumencie gwarancyjnym,
• przy rękojmi podmiotem odpowiedzialnym z tytułu niezgodności towaru z umową jest sprzedawca, w przypadku gwarancji jest to gwarant,
• okres obowiązywania rękojmi wynika z ustawy i wynosi 2 lata, zaś czas trwania gwarancji uzależniony jest od woli gwaranta. Ustawodawca dokonuje wprawdzie wskazania okresu dwóch lat, jednak może on być krótszy i obejmować na przykład jeden rok lub dłuższy i rozciągać się na pięć lub więcej lat bądź nawet na okres dożywotni,
• zakres uprawnień kupującego w przypadku obydwu instytucji jest różny. Podczas gdy złożenie reklamacji może polegać na zgłoszeniu żądań ściśle wskazanych w przepisach obowiązującego prawa, to w przypadku gwarancji, jej warunki określa gwarant. Tym samym mogą one być tożsame z tymi, które zapewnia rękojmia, bądź też zupełnie inne.

Bardzo przejrzyście i celnie różnice pomiędzy rękojmią a gwarancją wskazał Sąd Najwyższy. Stwierdził on, iż „rękojmia zapewnia minimum ochrony interesów kupującego, a gwarancja jakości nie jest jej modyfikacją, lecz odrębną, dodatkową formą zabezpieczenia interesów kupującego, nie podlega więc ograniczeniom przewidzianym dla rękojmi. Gwarancji udziela sam gwarant, decydując o tym, w jakim zakresie chce przejąć ryzyko ponad albo obok tego, co przewiduje rękojmia. Wręczenie dokumentu gwarancyjnego i jego przyjęcie przez nabywcę powoduje powstanie stosunku obligacyjnego pomiędzy wystawcą tego dokumentu i nabywcą rzeczy. W sytuacji, w której wręczający dokument gwarancyjny sprzedawca nie jest jego wystawcą, pełni on rolę jedynie posłańca, chyba że jest przedstawicielem gwaranta”.